Sanʼat, adabiyot va musiqa
Oʻz tilining yetarli ekanini isbotlashga chiqqan shoir
XV asrda bu mintaqada jiddiy adabiyot degani fors tili degani edi. Alisher Navoiy butun umri davomida chigʻatoy turkiysi fors tili koʻtargan har qanday yukni koʻtara olishini koʻrsatdi — soʻng bu fikrni bevosita himoya qilgan kitob yozdi.
Soʻz
Navoiyning «Xamsa»si — beshta yirik dostoni — fors klassikasiga uning oʻz maydonida javob berdi, «Muhokamat ul-lugʻatayn» esa bu daʼvoni nasrda asosladi. Bir avlod keyin yozilgan Boburning «Boburnoma»si esa butunlay boshqa narsa: hukmdorning birinchi shaxsdagi ochiq xotirasi, oʻzi haqida shu qadar koʻp tan olgani bilan jahon adabiyotida noyob. XX asrda Abdulla Qodiriyning «Oʻtkan kunlar»i oʻzbek romaniga asos soldi, Choʻlponning lirikasi esa tilni zamonaviylik tomon tortdi.
Ovoz va tasvir
Shashmaqom — «olti maqom» — Buxoroning mumtoz saroy repertuari; oʻrganishga yillar ketadigan turkumlar silsilasi, 2008-yilda YUNESKO roʻyxatlariga kiritilgan. U dutor, tanbur va doirada ijro etiladi. Bundan tashqari, baxshilar «Alpomish» va boshqa dostonlarni yoddan, baʼzan soatlab kuylaydi. Qoraqalpogʻistonning uzoq shahri Nukusda esa Igor Savitskiy boshqa joyda taqiqlangan sovet avangard rasmlaridan muzey yigʻdi — taxminan 100 000 saqlanma birligi, hech kim izlamaydigan joyda.
Eng muhimi
- Navoiy «Muhokamat ul-lugʻatayn»ni aynan turkiy til adabiy jihatdan forsiy bilan tengligini asoslash uchun yozgan
- «Boburnoma» — islom dunyosida yozilgan ilk chinakam avtobiografiyalardan biri
- Shashmaqom 2008-yilda YUNESKO nomoddiy madaniy meros roʻyxatlariga kiritilgan
- Nukusdagi Savitskiy muzeyi dunyodagi eng yirik sovet avangard sanʼati toʻplamlaridan birini saqlaydi